JEOLOJI NEDIR?
Yerbilim anlamına gelen jeoloji, geniş anlamı ile yerküresinin Güneş sistemi içindeki durumundan, onun fiziksel özelliği ve kimyasal bileşiminden, iç ve dış kuvvetler etkisi ile uğradığı değişikliklerden, beş milyar senelik süre içindeki oluşum ve gelişiminden, canlıların ilk yaradılışlarından günümüze kadar geçirmiş olduğu evrimlerinden söz eden tarihsel bir doğal bilimdir. Diğer doğal bilimler olan fizik, kimya ve biyoloji ile sıkı bir bağıntısı vardır. Jeoloji, dar anlamda, bütün yeryuvarın değil, özellikle ortalama kalınlığı 35 km ve 8 km olan kıtasal ve okyanusal katı yerkabuğunun bilimidir. Bu kabuğun bileşimi, yapısı, organik ve anorganik gelişimi, iç ve dış etkenlerle uğradığı değişiklikler ve kapsadığı her çeşit yeraltı servetleri onun başlıca konusudur.
Jeoloji, bir bilim olarak yerkabuğunu incelerken, bu kabuk içerisine gizlenmiş bulunan maden, su, kömür ve petrol gibi çeşitli yeraltı servetlerine de özel bir ilgi gösterir, bunların oluşum ve dağılışlarını inceler. Bundan başka yeraltı sularının aranmasında, baraj, tünel, yol yapımında jeolojinin ana prensiplerinden faydalanılır, bu gibi işler jeolojik inceleme ve araştırmalara dayanır.
Yeryuvarının bilimsel olarak incelenmesi ve araştırılması, dar anlamda Jeoloji, geniş anlamda Jeoloji bilimleri veya yerbilimleri ile sağlanmaktadır. Jeolojinin kapsadığı geniş ve çeşitli konular ayrı-ayrı bilim dalları olarak sınıflandırılır ve üniversitelerimizde değişik ders grupları halinde okutulur;
a) Mineraloji, Petrografi ve Maden yatakları, yerkabuğunu oluşturan maddelerden, mineral, kayaç ve madenlerden bahseder.
b) Genel Jeoloji, iç ve dış kuvvetlerin etkisi altında yerkabuğunda meydana gelen değişikliklerden bahseder.
c) Yapısal Jeoloji veya Tektonik, kabuğun yapısından, bu yapıyı oluşturan hareketlerden ve deformasyonlardan bahseder.
d) Tarihsel Jeoloji veya Stratigrafi kabuğun yer tarihi boyunca geçirdiği anorganik gelişmesinden bahseder.
e) Paleontoloji, jeolojik zamanlar boyunca yaşaya gelmiş canlı varlıkların evriminden ve bunların taşlaşmış artıklarından (fosillerden) bahseder.
f) Paleocoğrafya ve Paleoklimatoloji, eski jeoloji devirlerindeki yeryüzünün coğrafik durumundan ve iklim değişikliklerinden bahseder.
g) Bölgesel Jeoloji, bir ülkenin veya bir kıtanın jeolojik gelişmesinden bahseder.
Jeolojinin son yıllarda ekonomik problemlerle olan sıkı ve daha ayrıntılı ilişkisinin sonucu olarak: Kömür Jeolojisi, Tuz ve Petrol Jeolojisi, Yeraltı suyu Jeolojisi veya Hidrojeoloji, Mühendislik Jeolojisi, Ham madde Jeolojisi ve Askerlik Jeolojisi gibi özel uzmanlık kolları gelişmiş bulunmaktadır.
YERKABUĞU VE YERİÇİ
6371 kilometre yarıçapında olan yerküremiz, bugünkü jeoloji bilgilerimize göre, dıştan içe doğru Yerkabuğu, Manto ve Çekirdek olarak adlandırılan katmanlardan oluşmuştur.
Yeryuvarı değişik bileşimli kayaçlardan oluşmuş katı bir kabuk ile çevrilmiştir. Ortalama kalınlığı karalarda 35 km. okyanus diplerinde 8–10 km. olan Yerkabuğu kimyasal ve mineralojik bileşimleri birbirinden açıkça farklı iki grup kayaçtan meydana gelmiştir. Yer içi, çekirdeğin etrafındaki bir manto ile temsil edilir. Manto, 2900 km derinliğe kadar uzanır. Çekirdek yaklaşık 2225 km lik bir dış kısma sahiptir. Bu büyük olasılıkla sıvıdır. İç çekirdek ki yaklaşık 1275 km lik bir yarıçapa sahiptir, katıdır. Her iki çekirdek tabakası büyük ölçüde demirden oluşmuştur ve Yer'in magnetik alanının kaynağıdır. İç çekirdekte sıcaklıklar 6650° C den daha yüksektir. İç çekirdekteki ısının kaynağının uranyum ve diğer radyoaktif elementler olduğu düşünülmektedir.
GEOLOGIC TIME TABLE
EON |
ERA |
PERIOD |
EPOCH |
DATES |
AGE of |
|
Phanerozoic |
Cenozoic |
Quaternary |
Holocene |
0-2 |
Mammals |
Humans |
Pleistocene |
|
Tertiary |
Neogene |
Pliocene |
2-5 |
|
Miocene |
5-24 |
|
Paleogene |
Oligocene |
24-37 |
|
Eocene |
37-58 |
|
Paleocene |
58-66 |
Extinction of dinosaurs |
Mesozoic |
Cretaceous |
66-144 |
Reptiles |
Flowering plants |
Jurassic |
144-208 |
1st birds/mammals |
Triassic |
208-245 |
First Dinosaurs |
Paleozoic |
Permian |
245-286 |
Amphibians |
End of trilobites |
Carboniferous |
Pennsylvanian |
286-320 |
First reptiles |
Mississippian |
320-360 |
Large primitive trees |
Devonian |
360-408 |
Fishes |
First amphibians |
Silurian |
408-438 |
First land plant fossils |
Ordovician |
438-505 |
Invertebrates |
First Fish |
Cambrian |
505-570 |
1st shells, trilobites dominant |
Proterozoic |
Precambrian |
570-2,500 |
1st Multicelled organisms |
Archean |
2,500-3,800 |
1st one-celled organisms |
Hadean |
3,800-4,600 |
Approx age of oldest rocks 3,800 |
Not:Rakamlar milyon yil olarak ifade edilmistir.